Miasto nowych ludzi

W piątek o szóstej wieczorem Warszawa wygląda jak miasto, w którym nikt nie siedzi w domu. Tramwaje są pełne, na bulwarach nie ma gdzie usiąść, w ogródkach czeka się na stolik. Łatwo z tego wyciągnąć wniosek, że wszyscy tu kogoś mają i dokądś idą.

Liczby pokazują coś bardziej skomplikowanego. Przeczytaliśmy raport Światowej Organizacji Zdrowia, europejskie badanie samotności, sondaż CBOS i kilka badań psychologów o tym, jak powstają znajomości. Poniżej to, co zostało nam w głowie.

Najpierw liczby

W czerwcu 2025 roku komisja WHO do spraw więzi społecznych opublikowała swój pierwszy raport. Według jej szacunków samotność dotyka co szóstej osoby na świecie i wiąże się z ponad 871 tysiącami zgonów rocznie, czyli mniej więcej stu na godzinę.¹ Najczęściej mówią o niej ludzie młodzi: w wieku od 13 do 29 lat od 17 do 21 procent.

Raport starannie dobiera słowa, więc my też spróbujemy. Samotność to według WHO bolesne poczucie, że relacji jest mniej, niż byśmy chcieli. Izolacja społeczna to po prostu mało kontaktów, niezależnie od tego, jak się z tym czujemy. Można mieszkać samemu i mieć się świetnie. Można siedzieć w pełnej sali i czuć się daleko od wszystkich.

W Unii Europejskiej pod koniec 2022 roku 13 procent badanych czuło się samotnie przez większość czasu albo cały czas, a ponad jedna trzecia przynajmniej od czasu do czasu.² Częściej zdarzało się to po dużej zmianie w życiu: rozstaniu, utracie pracy, końcu studiów.

W Polsce CBOS zapytał w sierpniu 2024 roku 939 dorosłych, czy zdarza im się czuć osamotnionymi, nawet gdy wokół są ludzie. Bardzo często albo zawsze: 8 procent, dwa razy więcej niż w 2017 roku.³ Wśród osób w wieku od 18 do 34 lat było to 12 do 13 procent, wśród uczniów i studentów 17 procent, a w miastach powyżej pół miliona mieszkańców 12 procent.

W tym samym badaniu jest też coś, co nas trochę pocieszyło: większość Polaków mówi, że wolny czas najchętniej spędza z innymi, a odsetek tych, którzy wolą być sami, od 2017 roku prawie się nie zmienił. Ochoty na towarzystwo jest więc tyle samo co wtedy, a tych, którzy bardzo często czują się osamotnieni, dwa razy więcej. Nie umiemy tego wyjaśnić jedną przyczyną i nie będziemy udawać, że umiemy.

Miasto ludzi skądinąd

W lipcu 2026 roku GUS eksperymentalnie policzył, ile osób naprawdę mieszka w Warszawie, zameldowanych czy nie, na podstawie śladów, jakie zostawiają w rejestrach publicznych. Pod koniec 2025 roku wyszło około 2,075 miliona. Około 301 tysięcy z nich to cudzoziemcy, czyli 14,5 procent: mniej więcej co siódma osoba i o 33 tysiące więcej niż rok wcześniej.⁴ W całej Polsce prawie trzy czwarte cudzoziemców to obywatele Ukrainy.⁵ GUS zastrzega, że metoda jest jeszcze testowana, więc traktujmy te liczby jako szacunki.

Do tego dochodzą ludzie z reszty Polski. Według miejskiego raportu o demografii pod koniec 2022 roku w Warszawie studiowało prawie 230 tysięcy osób, a z ankiety z 2019 roku wynika, że tylko 30 procent z nich mieszkało tu przed studiami.⁶ Ten sam raport mówi, że miasto rośnie, bo więcej ludzi się tu wprowadza, niż wyprowadza, a przyciąga ich przede wszystkim praca.

Duża część Warszawy jest więc tu od niedawna. Ludzie przyjeżdżają za pracą, na studia, szukając bezpieczeństwa albo za kimś bliskim. Przywożą walizki, meble, czasem kota. Znajomi zwykle zostają tam, skąd się przyjechało. WHO zwraca uwagę, że uchodźcom i migrantom nawiązywanie więzi przychodzi trudniej, bo napotykają więcej barier.

Nie wiemy, ile z tych osób czuje się w Warszawie samotnie. Szukaliśmy takich danych dla samego miasta i ich nie znaleźliśmy. Wiemy za to, ile trwa zawieranie znajomości, i właśnie o tej liczbie myślimy najczęściej.

W 2018 roku badacz komunikacji Jeffrey Hall z Uniwersytetu Kansas zapytał 355 dorosłych, którzy w ciągu ostatniego pół roku się przeprowadzili i szukali nowych znajomych, ile czasu spędzili z poznanymi ludźmi. Według jego szacunków luźna znajomość wymaga około 50 godzin razem, przyjaźń około 90, a bliska przyjaźń ponad 200.⁷ Godziny spędzone razem w pracy liczyły się mniej niż te spędzone po prostu razem.

Gdyby widywać się z kimś w każdą sobotę po dwie godziny, na dwieście godzin trzeba by prawie dwóch lat. Kto dopiero się przeprowadził, zaczyna to liczenie od zera.

Co ludzie robią i co na to badania

Nikt z autorów, których czytaliśmy, nie twierdzi, że istnieje jedno rozwiązanie. Raport WHO wymienia zwykłe rzeczy: parki, biblioteki i kawiarnie, w których można się spotkać, lokalne grupy, wolontariat, odezwanie się do dawnego znajomego. Poniżej sposoby, które widzimy u ludzi w Warszawie, i to, co wiadomo o każdym z nich.

Ktoś, kto na Ciebie czeka

Mnóstwo planów umiera gdzieś między „trzeba by kiedyś” a wyjściem z domu. Druga osoba bardzo w tym pomaga. Idziesz na siłownię, bo ktoś tam na Ciebie czeka. Chodzisz na kurs językowy, bo osoba z tandemu i tak zapyta, co się stało.

Akurat ten pomysł jest dobrze zbadany. W badaniu Reny Wing i Roberta Jeffery'ego z 1999 roku ludzie zapisywali się na program odchudzania sami albo z trojgiem znajomych. Spośród tych, którzy przyszli sami i dostali standardowy program, 76 procent go ukończyło, a 24 procent przez kolejne pół roku w pełni utrzymało efekt. Spośród tych, którzy przyszli ze znajomymi i dostali dodatkowe wsparcie, ukończyło 95 procent, a efekt utrzymało 66 procent.⁸ Nawet osoby, które przyszły same, ale trafiły do zespołu z trojgiem nieznajomych, utrzymywały efekt częściej niż te zostawione same sobie. (Tak, to badanie o odchudzaniu. Podejrzewamy, że z bieganiem albo hiszpańskim jest podobnie, ale tego nikt w nim nie sprawdzał.)

W badaniu z 2012 roku młode kobiety jeździły na rowerze stacjonarnym same albo obok drugiej osoby widocznej na ekranie. Same wytrzymywały średnio około 11 minut. W parze od 20 do 22 minut.⁹ Badanie było małe, 58 osób, ale wskazuje w tę samą stronę.

Wiedzieć, co się dzieje

Żeby wiedzieć, co się dzieje w Warszawie, trzeba się naszukać, bo informacje są rozsiane po wielu stronach. Miasto prowadzi kalendarz kultury; w dniu, w którym tam zajrzeliśmy, było w nim 93 aktualne wydarzenia, w tym weekend teatru niezależnego z wolnym wstępem na wszystko.¹⁰ Na miejskim portalu kultury jest lista 28 dzielnicowych domów kultury z warsztatami, koncertami i spektaklami. Muzea, kluby, ścianki wspinaczkowe i szkoły gotowania ogłaszają się każde u siebie. Sporo z tego nigdy nie trafia do ludzi, którym by się spodobało.

Więc ludzie budują własne systemy: grupę na WhatsAppie, w której jedna osoba zawsze wrzuca dobre wydarzenia, newsletter, notatkę w telefonie z listą miejsc „na kiedyś”. Mamy wrażenie, że ci, którzy wychodzą najczęściej, wcale nie zawsze są najbardziej towarzyscy. Często po prostu wcześniej się o czymś dowiadują.

Za darmo też się da

W pierwszym roku w nowym mieście o wielu wieczorach decydują pieniądze. Na szczęście sporo warszawskiej kultury jest za darmo, jeśli wie się, kiedy iść. PIK, miejski punkt informacji kulturalnej, wymienia muzea z bezpłatnym wstępem na każdy dzień tygodnia.¹¹ Kilka przykładów, sprawdzonych na stronach samych muzeów: stałe galerie Muzeum Narodowego są bezpłatne we wtorki, a Zachęta i Muzeum Warszawy w czwartki.¹² Latem miasto organizuje darmowe spływy kajakowe po Wiśle w weekendy; w 2026 roku sezon trwał od 31 maja do 30 września. Pełną listę darmowych dni, dzień po dniu, zebraliśmy w osobnym przewodniku.

Darmowe wyjście ma jeszcze jedną zaletę: łatwiej się na nie zgodzić. Komuś, kogo znasz od tygodnia, dużo prościej powiedzieć „tak”, kiedy to „tak” nic nie kosztuje.

Małe grupy, i to nie raz

Na dużym wydarzeniu można przestać cały wieczór i z nikim nie zamienić słowa. W grupie od dwóch do ośmiu osób to trudne: rozmawiają wszyscy, a jeśli nie przyjdziesz, ktoś to zauważy.

Druga rzecz to powtarzalność. W badaniu z Oksfordu z 2015 roku badacze przez siedem miesięcy obserwowali nowe grupy na wieczornych kursach dla dorosłych. Na zajęciach śpiewu ludzie szybciej poczuli się związani z grupą niż na zajęciach rękodzieła czy pisania. Pod koniec tych siedmiu miesięcy pozostałe grupy je dogoniły.¹³ We wszystkich grupach ludzie wracali co tydzień i robili coś razem, a właśnie tak zbierają się godziny, o których pisał Hall.

Z nowymi ludźmi

Wielu z nas zakłada, że obcy wolą, żeby im nie przeszkadzać. W badaniu Nicholasa Epleya i Juliany Schroeder z 2014 roku osoby dojeżdżające do pracy w Chicago przewidywały, że przyjemniej będzie im jechać w ciszy. Te, które poproszono o rozmowę z nieznajomym, miały lepszą podróż.¹⁴ Zwykle nie doceniamy, jak bardzo inni też chcą porozmawiać.

To nie sprawia, że pierwszy krok jest łatwy. Pomaga powód, żeby gdzieś być, inny niż samo poznawanie ludzi: gra, spacer, zajęcia, koncert. Rozmowę niesie wtedy to, co robi się razem, i nikt nie musi się popisywać.

I ze znajomymi, których już masz

Znajomi się wyprowadzają, mają dzieci, zmieniają pracę. „Musimy się kiedyś spotkać” zamienia się w rok. Stare przyjaźnie potrzebują zwykle tego samego co nowe: kogoś, kto wybierze dzień. A zabranie jednej znajomej osoby na coś nowego ułatwia sprawę obu stronom.

* * *

Gdybyśmy mieli wybrać z tych badań jedną rzecz, byłaby to druga osoba, która na Ciebie czeka. Reszta, czyli plan z datą, mała grupa, niska cena i powtórka za tydzień, przychodzi łatwiej, kiedy ta osoba już jest. Do żadnej z tych rzeczy nie potrzeba aplikacji.

Jeśli samotność kiedyś waży więcej niż spokojny tydzień, pomaga rozmowa. W Polsce pod numerem 116 123 działa bezpłatny i anonimowy telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całą dobę, a na 116sos.pl jest też czat.¹⁵

My robimy Spotkę, aplikację, która ma ułatwiać umawianie takich rzeczy w Warszawie, ze znajomymi, z nowymi ludźmi albo z jednymi i drugimi. Wszystko, o czym tu piszemy, działa jednak i bez niej. Jeśli masz własny sposób, napisz do nas, chętnie o nim przeczytamy.

Przypisy

Wszystko sprawdzone 25 września 2026.

1. WHO, komunikat o raporcie Komisji ds. Więzi Społecznych i raport, 30 czerwca 2025.
2. Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC), wyniki unijnego badania samotności (badanie z listopada i grudnia 2022) oraz artykuł Berlingieri, Colagrossi i Mauri z 4 czerwca 2023, w którym jest mowa o dużych zmianach życiowych.
3. CBOS, „Kto jest najbardziej narażony na samotność?”, komunikat 115/2024, listopad 2024. Pytanie dotyczyło poczucia osamotnienia mimo obecności innych ludzi.
4. Urząd m.st. Warszawy, o eksperymentalnym badaniu GUS, 2 lipca 2026. GUS podkreśla, że osoba przebywająca, mieszkaniec i rezydent to trzy różne pojęcia.
5. Alicja Ptak, Notes from Poland, 3 lipca 2026.
6. Urząd m.st. Warszawy, Diagnoza m.st. Warszawy: Demografia (PDF), marzec 2025.
7. Jeffrey A. Hall, Journal of Social and Personal Relationships; streszczenie Uniwersytetu Kansas, marzec 2018. Szacunki łączą tę grupę z drugą, złożoną ze studentów pierwszego roku.
8. Rena R. Wing, Robert W. Jeffery, Journal of Consulting and Clinical Psychology 67(1), 1999.
9. Brandon C. Irwin i in., Annals of Behavioral Medicine, październik 2012.
10. Kalendarz kultury i lista domów kultury na miejskim portalu kultury, stan z 25 września 2026. Weekend teatru niezależnego to Fringe Warszawa, 25 do 27 września.
11. PIK Warszawa, „Kulturalna Warszawa za darmo”, stan z 25 września 2026.
12. Strony Muzeum Narodowego, Zachęty i Muzeum Warszawy oraz miejska wodnawarszawa.pl, stan z 25 września 2026. Godziny i zasady się zmieniają, więc przed wyjściem warto sprawdzić.
13. Eiluned Pearce, Jacques Launay, Robin Dunbar, Royal Society Open Science, październik 2015.
14. Nicholas Epley, Juliana Schroeder, Journal of Experimental Psychology: General, 2014.
15. 116sos.pl, stan z 25 września 2026.